Layered Realities – Fotomuseum Hilversum

Het museum presenteert een groepstentoonstelling van 15 kunstenaars die fotografie toepassen in collages. In allerlei verschillende stijlen, met als overeenkomst dat het werk steeds een reactie is op actuele maatschappelijke kwesties die hen persoonlijk raken. Indrukwekkend werk, soms door de bijzondere uitvoering, telkens door de indrukwekkende verhalen. Hieronder beschrijf ik drie projecten die er voor mij uitsprongen.

Noémie Goudal kwam op het spoor van een geologisch onderzoek op Antarctica. Diep onder het ijs was steenkool aangetroffen. IJstijd / tropische tijd? In reactie hierop onderzocht zij de complexiteit van de milieuverandering en verwerkte dat in een collage van bosfoto’s. Zij impregneerde de foto’s met een brandbare stof en filmde hoe haar collage laag voor laag afbrandde. Beklemmend om naar te kijken. Terwijl in het geluid bij de film, de vogels langzaam verstillen. Daarbij ontstond in mijn gedachten de vraag naar schuldigheid of noodlot, naar eindigheid of overleven. 

Een ander opvallend werk is de fotocollage van 3 x 12 meter van Mercedes Azpilicueta, uitgevoerd in ragfijn jacquardweefsel. Het kleed toont fragmenten van het aardappeloproer in Amsterdam, vrouwen in traditionele vrouwenberoepen in verschillende culturen, en verbindt dit aan de sociale organisatie van vrouwen overal in de wereld. Als toeschouwer maakte ik de reis mee vanuit de nauwe ruimte van een camera, langs lagen van foto, weefgetouw, werkruimte in kleine woonkamers en in onpersoonlijke fabriekshallen, sociaal recht en onrecht, via wereldse verschijnselen naar de morele laag van wat wij beschaving noemen. Samengevat: een metafoor voor bewustwording.

Layered Realities. Lagen van materie en bewerkingstechnieken, lagen van herkenbare en abstracte vormen, soms van geluid, soms van beweging. En ten slotte een laag van metaforen. Dat alles in de soms honderden fragmenten waaruit de collages zijn opgebouwd. Hoe dring je daarin door als kijker, hoe pak je dat aan? 
Ik stelde deze vraag aan Google: ‘Hoe analyseer je een fotocollage?’ 
Dat leverde een verrassend handige aanpak in 5 stappen op.

Het stappenplan toegepast op een fotocollages van Samaa Abuallaban: 
In de serie ‘A Tent for Everything’ (2025) vertelt zij over de impact van de oorlog in Gaza op het dagelijks leven van de Palestijnen. Het afsluitende werk toont een close-up van zo’n ‘tent for everything’. Ik keek tegen de achterkant van de tent die oprijst uit een hoop steenbrokken en hout. Het zouden resten van een verwoest woonhuis kunnen zijn. Vanaf links komen er flarden papier de collage binnen, met daarop vage contouren van een verbleekte tekst. 

Elementen van de beeldtaal zijn: een overvol kader, dorre kleuren, en vrijwel geen diepte. Ze tonen de benauwenis van de leefsituatie. De fragiele tentstof van nu, naast de verwoeste beschutting van steen en hout. Verbleekte flarden van wat vernietigd is vullen het verhaal verder in. Bovenin, als een soort titel, staat een tekst. In helder rode en zwarte tekens. Het is een in Gaza bekende wijsheidstekst: ‘De palmboom draagt zijn vruchten in de hitte’. Het duurt lang voordat een palmboom vruchten draagt, hij moet daarvoor heel wat hitte doorstaan. Maar dan eindelijk de vruchten verschijnen, dan zijn zij voortreffelijk, zoeter dan zoet. Het werk is hiermee een metafoor voor de hitte van de strijd in Gaza en een oproep aan de Palestijnen om vol te houden.

Tot slot dé tip voor wie deze tentoonstelling wil bezoeken: stel Google de juiste vraag, print het plan van aanpak uit en ga op avontuur in het Fotomuseum Hilversum.
Het is een klein museum in een fotogeniek onderkomen, het oude stadhuis van Hilversum met een moderne aanbouw en een aangenaam eenvoudige koffiekamer. 

De expositie is nog te zien tot en met 18 oktober 2026.

Clasien Geestman